Feerwerd - 19 december 2004 - 15.30 uur

Het programma dat vocaal ensemble Serena bij dit concert ten gehore brengt, bestaat uit stemmige en vreugdevolle muziek. Alles wat te horen zal zijn, heeft op een of andere manier met de adventstijd of met Kerst te maken.   

De toon wordt gezet met een verrassende compositie van William Byrd (1543-1623), waarin wordt bezongen dat hemel en aarde vol blijdschap zullen zijn wanneer de Heer zal komen en rechtvaardigheid en overvloed aan de orde van de dag zullen zijn: Laetentur Coeli. In de liturgie was deze tekst ten tijde van Byrd de opening van de adventstijd: de verwachting van de vreugde die met Kerst écht realiteit wordt, wordt alvast bezongen.

Een tweede gedachte die in de advent een belangrijke rol speelt, verwoordt het ongeduld: Kom spoedig, Heer, en red ons. In de compositie van Guerrero heeft de tweede sopraanstem als een soort litanie gedurende het gehele stuk de smeekbede Veni, Domine, et noli tardare, “kom, Heer, en maak haast.” Aan het slot wordt vooruit gekeken naar het plezier van Kerst: ons hart zal zich met volmaakte vreugde verheugen.

Deze beide composities zijn geschreven in de polyfone stijl, die kenmerkend is voor de muziek in de Renaissance: de stemmen zingen wel dezelfde tekst, maar niet op hetzelfde moment.

Het tweede vocale gedeelte van dit concert begint met O magnum mysterium, een tekst die vandaag in drie verschillende versies zal klinken. De eerste is die van Benedictus de Optitiis, wiens werk bewaard is gebleven in de Leydse Koorboeken (1549). In deze compositie gebruikt Benedictus naast de gebruikelijke polyfone stijl de homofonie bij belangrijke tekstgedeelten. Zo wordt de openingsfrase O magnum mysterium door alle stemmen tegelijkertijd gezongen. Hetzelfde geldt voor de woorden waarin het kerstmysterie wordt uitgedrukt: cuius viscera en portare Christum Dominum . In het tweede gedeelte van dit stuk, dat tot Maria is gericht, wordt de homofonie op dezelfde manier toegepast. 

Dat de tekst o magnum mysterium graag werd gebruikt om nieuwe composities te maken, blijkt uit de twee andere versies die op het programma staan: Tomas Luis de Victoria gebruikt de polyfone om zijn visie op het Kerstmysterie uit te drukken. Hij eindigt zijn stuk met een vrolijk dansend Alleluia.

Meer ingetogen is William Byrd, die zijn zetting begint met de lage stemmen van het koor. Na de inzet van de sopraanstem groeit de muziek uit tot een homofone afsluiting op het woord sacramentum. Daarna volgt een nieuwe zin, die uitmondt in Dominum natum en melodisch weer tot rust komt op de tekst iacentem in praesepio. Byrd voegt aan deze inleiding nog twee gedeelten toe aan Maria en besluit zijn stuk zoals het begon: o magnum mysterium.

Als eerste van de meer recente composities op het programma klinkt A boy was born, in de zetting van Leo van Noppen, oud-dirigent van Serena. De tekst vertelt van de menswording van Christus en spoort aan tot vreugde. De homofone stijl wordt hier op een modern klankidioom toegepast.

Marc Dupuis, eveneens oud-dirigent van Serena, boog zich net als Leo van Noppen over een oud-Engelse tekst uit de 14^e eeuw. Ook hij past modern klankidioom toe op een oude melodie. De versie die vandaag klinkt, is die van 1998.

De enige Nederlandstalige tekst die op het programma staat, is Doe die rose van Jericho, waarin het Kerstverhaal vanuit het perspectief van Maria wordt verteld. Zij wordt aangeduid met de titel Rose van Jericho. De middeleeuwse melodie van dit lied blijft in de gehele compositie hoorbaar, omspeeld door andere stemmen en af en toe bekende kerst-klanken.

De eigentijdse composities worden afgesloten met het Salve Regina van Cornelis Wagemakers. Ook hier modern idioom, maar wat meer romantisch getint dan in de eerdere recente composities. Onverwachte modulaties worden gebruikt om bepaalde tekstgedeelten extra reliëf tegeven, bijvoorbeeld in hac lacrimarum valle en o clemens, o pia.

 Als afsluiting van het concert klinkt hét Kerststuk van Jan Pieterszoon Sweelinck (1562-1621): Hodie Christus natus est. Het eerste woord van deze compositie roept door z’n herhaling  spanning op: “vandaag, vandaag… “ Vanaf het moment dat deze inzet achter de rug is klinkt vrolijke muziek met veel snelle loopjes en vreugdekreten (noë, alleluia).